Hayran hayvan

Gazi M. Kemal/Atatürk'ün
Eylem ve Tutumları Arasında:                             Dizi: E-1

• M. Kemal'in Onuncu Yıl Nutku’nda (29/10/1933) nefis sözleri: Sovyetler ve SSCB türkleri: “Biz onlara yaklaşmalıyız”.

• M. Kemal yönetimindeki ülkenin üretimi 1925-1938 arasında, dünyadaki çöküntüye rağmen, 100'den 196'ya çıkmış.

• M. Kemal 'Birleşik Dünya' için H.G. Wells'e atıf yapmış: Kimin birleşiği! O sıralarda çok kimse bu rüyayı benimsiyordu, fakat bir İngiliz her halde bunu ancak kendi birleşiği olarak görür. Şimdi de tek küre. Burada dönem farkı var. (Cihanda sulh 1930'ların) bu yaklaşım Halife üzerinden giderek İslam küçümsemesi ile bir araya gelebiliyor. 

• Gazi, Elmalılı Hoca ve Buharî Hadisi'nin yayınlanmasını öneriyor.

Bu tutum, İslam'daki (hâlâ da süren) çürümeyi İslamî düşünceden ayırıyor,  birçok Müslüman ülkesindeki tahakküm ve sultadan İslam düşüncesini gene ayrı tutuyor.

• A. Yavaşça'dan naklen: Atatürk 1936'da mealen, anladım ki iki konuda inkılâp olmaz, dil ve musiki demiş.

A.G.: Ama her ikisinde de ciddi çöküş olabilir.

• Gazi'nin saylav (milletvekili) anlayışı: Milletinin ve ülkesinin temsilcisi olması kuralı. Mustafa Kemal bir kere daha 12'den vuruyor. Bu kural hâlâ geçerli. Ama, bizimki dahil bir çok ülkede “il” temsilciliğine kayış var: ülke çapı sorunları çarpıtıyor. 

• Gazi 1926'da “Kara Deniz / Seyr-i Türkiye” gemisiyle Helsinki’ye varan üç aylık bir tanıtma gezisi yaptırtmış (şimdilerde ne yapıyoruz?)

• Bu arada Gazi, Lenin kadar veya daha fazla iktidarda-düşünen-adam ya da düşünen-adam-iktidarda değil mi?

1. Mustafa Kemal'in üstünlüğü formel dogma'lara saplanmamak.
2. Eflatun'un istediği aslında bu ikisi gibi düşünen adam değil, düzeni koruyan adam.

• Yalova 1930: Gazi'ye bir köşk yapılıyor, çok ufak. Bu yeri gezdiğinde bir çınarın kesilmekte olduğunu görüyor, niçin diye soruyor, köşkü rahatsız etmesin diyorlar. Kendisi köşk için çınar kesilmez diye belirtiyor ve İstanbul'dan getirilen tramvay rayları üzerinde köşkün yeri değiştiriliyor.

• Mustafa Kemal Nahçıvan sınırını İran'dan satın almış.

1. Bu öngörü sonraları siyasetimizde kullanıldı mı?
2. Şimdi de Urmiye “çizgisini” “işgal” edenler var.
3. Nahçıvan'dan Azerbaycan'a uzanan bağlantı doğuda İran'a bir ermeni koridoru ile kesiliyor.

Bu çeşit koridorlar Avrupa devletlerince Danzig'de ve başka yerlerde kullanıldı. Afrika'da ise sınırlar topluluklara aykırı şekilde çizildi. Afrika savaşları biraz bu yüzden çıkıyor.

• Atatürk Türk soyunu araştırmak üzere bir Tahsin beyi elçi olarak Meksika'ya gönderiyor. Tahsin Bey raporunu 1935'te veriyor. Buradaki konu Mu kıtası.

Mu kıtası efsanesi 30,000 yıl evvelinden çok daha gerilere de gidiyor. Ama Meksika araştırması Güneş-Dil Kuramı ile de bağlantılı. Bu kuramla alay etmek, en kısa yoldan en-tellek sayılmak ve 1930 cumhuriyetini batırmak yollarından biri oldu.

Aslında kuram milliyetçi bir abartma olmasının beri tarafında. Hatırladığım kadarı ile fikir ilk olarak bir Fransız'ın kitabından alınma. Oradaki bilgi Meksika'da araştırma yapacak kadar sağlam yola sokuluyor. Yalnız türk dilini düşünecek olursak, 1930'larda bir Larousse yayınında Orta Asya dilleri ile Peru dilleri (Quechua ve Aymara?) aynı renkte gösterilmişti.

Bu günlerde Asya'dan Bering boğazı yolu ile Amerika'lara geçiş incelemeleri keskinleşti. Üç geçiş dönemi üzerinde duruluyor. Dil yakınlığı Orta Asya'dan çok Yakut ülkelerine bağlanıyor.

Orta Asya'dan bir başka kayış Anadolu'ya. Bir İngiliz dilci 1985'lerde Anadolu'yu dünyaya dil dağılımlarının pınarı olarak göstermişti. Şimdilerde dünya dilleri konusunda üç kuram olduğu ileri sürülüyor. Bunlarda da dillerin tek dilden çıkıp çıkmadığı araştırılıyor. [Türkçe'ye akraba dillerin güney Amerika'ya yayılıp yayılmadıkları: Tupi-Guarani ve Mapuche lügatlarını baştan aşağı taradım. Tek kelime, cümle yapısı, benzerlik yok. Ama bu, tabii, hiçbir şey göstermez.]

[Bahsi geçen ilim adamları şu anda elimin altında değil.]

Bu yazıyı Gazi/Atatürk'ün az bilinen eylemlerini, öngörülerini, kendisini ne kadar sevmemiz gerektiğini belirtmek için yazdım, günlük dille.

 

A. Germen